De chromatische (heletoons) harp

Hier een beknopte verhaal over het ontstaan van de chromatische heletoonsharp:

(Een overzichtelijke en veel uitgebreidere algemene geschiedenis van de harp 
is te vinden op de site van mijn collega Carla Bos) 

Wanneer de muziek vanaf de Laat - Renaissance steeds chromatischer wordt, 
kan de diatonisch gestemde harp (7 tonen in een oktaaf) deze ontwikkeling niet 
meer bijhouden.
Er zijn vele pogingen ondernomen om de harp aan de nieuwe toonreeksen 
aan te passen:
Zo waren er in de Barok harpen met twee of drie rijen snaren, 
de hakenharpen ontstonden, in 1720 werd de enkelvoudige pedaalharp 
en een kleine 100 jaar later de dubbelvoudige pedaalharp uitgevonden.

Bij de haken- en pedaalharpen heeft de harp een rij snaren (diatonisch gestemd), 
en kan door middel van een mechaniek elke snaar een halve noot verstemd worden,
bij de hakenharpen gebeurd dit met de hand en bij de pedaalharpen met de voeten. 
De haak- of pedaalstand wordt klaargezet in de toonsoort van het betreffende stuk, 
en als een noot van deze toonsoort afwijkt moet de snaar  verstemd worden.

Barokharpen hebben behalve een diatonisch gestemde rij snaren nog 
een rij pentatonisch gestemde snaren (voor de halve noten).
Bijvoorbeeld twee rijen snaren paralel aan elkaar, of drie rijen paralel 
waarbij de twee buitenste rijen diatonisch gestemd zijn en de middelste pentatonisch.
Ook zijn er barokharpen met een diatonische rij snaren die gekruisd worden 
door een pentatonische rij snaren. 
Op deze laatste manier is het mogelijk om alle halve noten met beide handen 
te kunnen tokkelen zonder met de vinger door een andere rij te hoeven grijpen.
Later in de geschiedenis wordt dit systeem ook toegepast in de "Pleyel" harpen 
waarvoor Debussy bijvoorbeeld zijn beroemde Dansen voor heeft geschreven.

Dit systeem is net als de vroegere harpen gebaseerd  op de diatonische 
C-groot toonladder en hoe meer een muziekstuk zich van deze toonladder verwijdert, 
hoe moeilijker het wordt om te spelen.

In 1997 heeft Christoph Pampuch een harp ontwikkeld met gekruisde snaren 
waarbij de ene rij is gestemd in de heletoons toonladder van C (c, d, e, fis, gis, ais) 
en de andere rij  in de heletoonstoonladder van Cis (cis, dis, f, g, a, b).
Op deze manier zijn alle twaalf tonen in een oktaaf gelijkwaardig aan elkaar 
(op voorwaarde dat de harp "getemperd" gestemd wordt)
en dat maakt deze harp niet alleen geschikt voor oude muziek, 
maar ook voor Jazz, improvistie en moderne muziek.

Op YouTube  kunt u filmpjes bekijken van deze chromatische harp.